Aktualności

Z przepisami za pan brat! Bezpieczeństwo pracujących mam i kobiet w ciąży.

Ciąża to nie choroba, ale piękny okres w życiu kobiety. O ile stan zdrowia pozwala, coraz więcej kobiet kontynuuje aktywność zawodową i decyduje się na szybki powrót do pracy po połogu. Pracujące mamy to już codzienność. Nie wszystkie jednak czynności i zawody idą w parze z macierzyństwem. O nowych zapisach bezpieczeństwa i higieny pracy kobiet opowie nasi eksperci: Agnieszka Szymanowska – inspektor ds. BHP oraz Wojciech Gnatowski – specjalista ds. BHP.

– Jakie zmiany w przepisach o bezpieczeństwie i higienie pracy dotyczą w sposób szczególny kobiety w ciąży? Co przepisy wniosły do naszej zawodowej rzeczywistości?

 

Gnatowski: – Praca kobiet w ciąży i karmiących piersią jest chroniona w sposób szczególny. W ostatnich kilku latach miały miejsce zmiany w tym zakresie. Przykładem ich będzie zmiana wykazu prac wzbronionych kobietom w ciąży i karmiących piersią. Nowe zapisy dotyczą m.in. czasu pracy przy monitorze ekranowym – obecnie kobieta w ciąży może pracować całą zmianę (8 godz.) z zastrzeżeniem dłuższych przerw (10 minut przerwy – 50 minut pracy przy komputerze) i te nie podlegają sumowaniu (nie przychodzimy do pracy później ani nie wychodzimy wcześniej). Opisana zmiana daje możliwość przeniesienia kobiety w ciąży z pracy powodującej dla niej zagrożenia na bezpieczne stanowisko, choćby przy obsłudze komputera.

 

– Czy specjalista ds. BHP to osoba, która zajmuje się tylko szkoleniami pracowników?

 

Gnatowski: – Pracownik służby bhp to osoba interdyscyplinarna, której zakres obowiązków opisują przepisy. Specjalista ds. bhp ma pełnić rolę kontrolno-doradczą, co nie zmienia faktu, że poprzez szkolenia można bezpośrednio dotrzeć do pracowników i tym samym wpływać na ich świadomość postrzegania zagrożeń.

 

– Załóżmy, że nie posiadam dodatkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Czy pracodawca w szczególny sposób obejmuje opieką ciężarne, na wypadek zdarzenia?

 

Gnatowski: – Przy zaistnieniu wypadku przy pracy czy wypadku w drodze powinno być przeprowadzone postepowanie. Na tej podstawie wypłacane są świadczenia z tym związane: zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne czy też odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu (w przypadku wypadku przy pracy). Dodatkowo, jeśli mamy /opłacamy ubezpieczenia, to świadczenia te nie wykluczają się (można równolegle z nich skorzystać).

 

– Załóżmy, że widzę zagrożenie, albo co gorsze  jestem świadkiem wypadku, w którym jest poszkodowana osoba. Kiedy jesteśmy zdenerwowani, brak rutyny w sytuacjach awaryjnych paraliżuje naszą reakcję. Co zrobić w pierwszej kolejności?

 

Gnatowski: – Zadbać o swoje bezpieczeństwo. W dalszej kolejności wezwać służby ratownicze. Jeśli jestem w stanie i nie ma zagrożenia dla mojej osoby, przystępuję do pierwszej pomocy przedmedycznej. Każda pomoc jest ważna – nie ma złej pomocy przedmedycznej.

 

– Najczęściej nie umiemy albo boimy się udzielić pierwszej pomocy. Z czego wynika taka postawa?

 

Gnatowski: – Opisana postawa wynika z braku doświadczenia, o które trudno oraz z braku przeszkolenia w tym zakresie, które z kolei dużo łatwiej i szybciej jesteśmy w stanie nadrobić. Zachęcam wszystkie Panie do kursów z pierwszej pomocy, podczas których, w części praktycznej, ćwiczone są różne warianty zdarzeń.

 

– Wypadek w pracy, wypadek w drodze do/z pracy…. Kiedy mamy okoliczności zaistnienia tych zdarzeń? Czy odwożąc dziecko do żłobka przed pracą albo jadąc na piątkowe zakupy po pracy jestem objęta ochroną jako pracownik?

 

Szymanowska: – To jest bardzo dobre pytanie. 😊 Ponieważ przepisy jasno nie określają początku i końca drogi do pracy i z pracy. Zgodnie w wyrokiem Sądu Najwyższego ( 24 stycznia 1997 r., II UKN 57/96, OSNP 1997/18/347, 22 stycznia 1998 r., II UKN 462/97, OSNP 1999/1/23[1]) przyjmuje się, że droga ta rozpoczyna się z chwilą opuszczenia przez pracownika progu mieszkania (domu ) lub bramy zakładu pracy.

Należałoby rozróżnić, kiedy następuje koniec lub początek tej drogi.  Jeżeli wracający z pracy pracownik ulega wypadkowi na klatce schodowej budynku wielomieszkaniowego, przed wejściem do własnego mieszkania, uznajemy to za wypadek w drodze z pracy do domu, bowiem pracownik nie przekroczył jeszcze progu domostwa. Natomiast, gdy pracownik udający się do pracy ulegnie wypadkowi po przekroczeniu bramy zakładu pracy, mówimy wówczas o wypadku przy pracy pod warunkiem, gdy na zakład pracy składa się cały kompleks, np. budynek (budynki), parking i drogi wewnętrzne.

Uważa się również, że wypadek nastąpił w drodze do pracy lub z pracy, jeżeli przerywamy tę drogę w sposób życiowo uzasadniony i czas przerwy nie przekraczał granic tej potrzeby. Życiowo uzasadnione przerwy w odbywaniu drogi do pracy lub z pracy to zatem takie, których załatwienie jest nieodzowne, np. zakup artykułów spożywczych, leków, a także odebranie dziecka z przedszkola, żłobka lub szkoły, ale też opłacenie rachunku w banku lub na poczcie. Dlatego w razie zaistnienia wypadku pracownik jest objęty ochroną ubezpieczeniową zgodnie z art. 57 b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

 

– Jakie czynności może wykonywać kobieta w ciąży, a których czynności powinna unikać?

 

Szymanowska: – Kobiecie w ciąży ze względu na jej stan przysługują szczególne uprawnienia, których pracodawca musi bezwzględnie przestrzegać. Nie chodzi tutaj bynajmniej tylko o ochronę przed zwolnieniem z pracy, lecz o cały wykaz prac wzbronionych kobietom w ciąży zawarty w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2017 r. [2] Zgodnie z nim  kobieta w ciąży nie może wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, mogących mieć niekorzystny wpływ na zdrowie oraz przebieg ciąży. Chodzi między innymi o prace związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, dźwiganiem, w narażeniu na hałas i drgania lub stwarzające ryzyko zakażenia groźnymi wirusami (wątroby typu B, wirusem ospy wietrznej i półpaśca, wirusem różyczki, wirusem HIV, itp.) czy tez substancjami chemicznymi, które mogą mieć negatywny wpływ na rozwój płodu. Oczywiście ciąża to nie choroba i jeżeli kobieta w ciąży czuje się na siłach (stan fizyczny i psychiczny na to pozwala) może nadal pozostawać aktywnym pracownikiem, z pewnymi jednak ograniczeniami.

 

– Czy będąc w ciąży mogę odmówić realizacji zadania, które według mnie nie powinnam wykonać? Jak to oznajmić przełożonemu?

 

Szymanowska: – Art176 Kodeksu Pracy wyraźnie mówi, że kobiety w ciąży nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia. Jeżeli przyszła mama zatrudniona jest przy pracy wzbronionej dla kobiet w ciąży, to pracodawca powinien dostosować warunki pracy, aby wyeliminować zagrożenie dla zdrowia. W innym przypadku jest zobowiązany do przeniesienia jej na inne stanowisko, czyli takie, które nie będzie miało ujemnego wpływu na przebieg ciąży. Jeżeli takie przeniesienie nie jest możliwe, pracodawca powinien zwolnić pracownicę z obowiązku świadczenia pracy zapewniając jej dotychczasowe wynagrodzenie. Pracownica, która otrzymała polecenie wykonania pracy wzbronionej, ma prawo, a wręcz powinna odmówić jej wykonania.

 

– Wbrew stereotypom, zgodnie z którymi „zawody techniczne” są zarezerwowane głównie dla mężczyzn, kobiety coraz odważniej decydują się na karierę w obszarach innowacji,  postępu, nauką i technologii. Ostatni raport na temat przedsiębiorczości kobiet pokazuje, że kobiety potrafią przy tym godzić pracę z życiem rodzinnym i posiadaniem dzieci[3]. Jak z punktu przepisów BHP wygląda praca ciężarnej wykonującej zawód o podwyższonym ryzyku, np. w wojsku, lotnictwie, ratownictwie medycznym, transporcie czy budownictwie?

 

Gnatowski: – Wszystko się zgadza, obecnie panie realizują się na wielu nowych polach. Nie ma obostrzeń dla pracy kobiet w podanych przykładach. W przypadku pracy ciężarnej pracodawca ma obowiązek chronić kobietę i jej przyszłe dziecko – wszystko opisane jest w wykazie prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących piersią (przykładem niech będzie praca na wysokości, praca w pozycji stojącej, praca w naważeniu na czynnik rakotwórczy czy biologiczny). Nie ma znaczenia chęć podjęcia wspomnianych wcześniej prac przez kobietę – pracodawca nie ma prawa do tego dopuścić.

 

– Czy mogę zatem wrócić do dawnej pracy po macierzyństwie? Nadal karmię piersią. Czy pracodawca skieruje mnie na stanowisko o lżejszym zakresie obowiązków niż dotychczasowy?

 

Szymanowska: – Kobiety karmiące piersią chronią te same przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2017 r. i Kodeksu Pracy, które wskazują, iż kobiety te nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia mających wpływ na karmienie piersią. Dlatego, gdy karmiąca matka była wcześniej zatrudniona na takim stanowisku, to pracodawca ma obowiązek skierować ją na stanowisko bezpieczne dla jej zdrowia przez cały okres karmienia piersią. Dodatkowo zgodnie z art. 187 Kodeksu Pracy kobieta karmiąca piersią ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy, a jeżeli karmi więcej niż jedno dziecko do dwóch 45-minutowych. Przerwy te można łączyć.  Należy tylko pamiętać, że przerwa na karmienie może być udzielona pracownicy tylko na jej wniosek.

 

– Wydawać się mogło, że ciąża to prywatna sprawa. Czuję się świetnie i sumiennie wykonuję obowiązki pracownika. Czy muszę i kiedy powinnam przedstawić pracodawcy zaświadczenie od lekarza? A może dopiero złożyć akt urodzenia dziecka?

 

Szymanowska: – W przypadku kobiet zatrudnionych na umowę o pracę termin złożenia zaświadczenia o ciąży nie jest regulowany przez Kodeks Pracy. Jednakże art. 185 § 1 Kodeksu Pracy stwierdza, iż stan taki powinien być przez pracownika potwierdzony świadectwem lekarskim, czyli zaświadczeniem. Dlatego przyszła mama powinna pamiętać o tym, że im szybciej przedłoży  pracodawcy takie zaświadczenie, tym szybciej zaczną formalnie przysługiwać jej wszystkie prawa kobiety w ciąży.

 

– Czy z punktu przepisów prawa ma znaczenie, w którym tygodniu ciąży jestem, aby korzystać z praw mi przysługujących?

 

Szymanowska: – Z punktu przepisów prawa kobieta podlega ochronie od momentu zajścia w ciążę, lecz by z niej mogła w pełni korzystać, musi o tym fakcie powiadomić pracodawcę – najlepiej przedkładając stosowne zaświadczenie lekarskie.

 

– Coraz więcej pracowników korzysta z możliwości pracy zdalnej. Czy prawo przewiduje taką formę zatrudnienia dla kobiet w ciąży? Czy mają tu zastosowanie przepisy BHP?

 

Gnatowski: – Kobiety w ciąży mogą pracować w różnych warunkach. Podkreślić należy jednak, że za wyposażenie stanowiska pracy odpowiada pracodawca. W przypadku prac realizowanych z domu nie ma specjalnych regulacji dotyczących kobiet w ciąży czy karmiących piersią. Należy zwrócić uwagę na ergonomiczne stanowisko pracy (dobrze wyposażone, z możliwością regulacji) oraz na czas pracy opisany w wykazie prac wzbronionych kobietom w ciąży i karmiących piersią – maksymalnie 8 godzin dziennie z zastrzeżeniem dłuższych przerw (50 minut pracy 10 minut przerwy).

 

 

Dziękuję za rozmowę. Rozmawiała dr Izabella Szum

 

Agnieszka Szymanowska – magister zarządzania, socjolog. Absolwentka Wyższej Szkoły Zarządzania i Bankowości w Krakowie na Wydziale Zarządzania i Nauk Społecznych (2014). Ukończyła dwa kierunki  Studiów Podyplomowych Politechniki Krakowskiej w dziedzinie  „Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy” (2019) oraz „ Logistyka i transport drogowy” (2017). Pracuje jako Inspektor BHP w Diagnostyka Sp. z o.o. Posiada też doświadczenie w branży transportu międzynarodowego. Otrzymała Certyfikat Audytora Wewnętrznego Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy oraz Certyfikat Kompetencji Zawodowych w Drogowym Transporcie Rzeczy / Osób.

 

Wojciech Gnatowski – specjalista ds. bhp. Ukończył studia podyplomowe na Politechnice Krakowskiej w zakresie Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieny Pracy. Wewnętrzny Audytor Systemu Zarządzania BHP. Absolwent Szkoły Głównej Pożarniczej w Warszawie – Specjalista ds. Ochrony Przeciwpożarowej. Jest także Instruktorem Pierwszej Pomocy. Od 2010 roku pracuje w Diagnostyka Sp. z o.o., gdzie specjalizuje się w wypadkach przy pracy, badaniach profilaktycznych pracowników oraz szkoleniach w zakresie bhp.

 

_____________________________________________________________

[1] źródło: Prawo Pracy 1997/4/35 Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 1997/18/347 Monitor Prawniczy 1998/1/31

[2] Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2017r.w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią

[3] Raport Raport DELab UW: Kobiety w „męskich” zawodach, Warszawa 2018, źródło: http://www.delab.uw.edu.pl/pl/raport-delab-uw-kobiety-w-meskich-zawodach/

Zobacz także:

Nasza strona wykorzystuje pliki cookies w celu lepszego dostosowania treści oraz dla celów statystycznych. Jeżeli nie zgadzasz się na zapisywanie plików cookies, zmień ustawienia Twojej przeglądarki zgodnie z informacjami wskazanymi w Regulaminie strony.Korzystanie ze strony bez zmiany ustawień oznacza zgodę na przechowywanie cookies w Twoim urządzeniu.

Darmowy informator

Dziękujemy. Informator został wysłany na podany adres email.

DBKM.pl - Formularz

Dziękujemy za wysłanie formularza! Biuro Obsługi Klienta niezwłocznie się z Państwem skontaktuje.